De komst van de Economische en Monetaire Unie heeft geleid tot een nieuwe munteenheid, de euro, en een nieuwe centrale bank, de Europese Centrale Bank (ECB).

De ECB en de centrale banken van landen die de euro hebben aangenomen vormen een nieuwe entiteit, "eurosysteem" genaamd. Zolang er nog lidstaten van de Europese Unie zijn die de euro niet hebben aangenomen, moet er onderscheid worden gemaakt tussen het eurosysteem, waarvan twaalf landen deel uitmaken, en het Europees Stelsel van Centrale Banken (ESCB), dat uit vijfentwintig landen bestaat.

De Europese Centrale Bank (ECB) is op 1 juni 1998 opgericht ter vervanging van het Europees Monetair Instituut (EMI), dat tot op dat moment een centrale rol had gespeeld bij de voorbereiding van de komst van de euro, die op 1 januari 1999 heeft plaatsgevonden.

Zetel en samenstelling

De zetel van de Europese Centrale Bank bevindt zich in Frankfurt am Main (Duitsland) en heeft werknemers in dienst die uit alle lidstaten van de Europese Unie afkomstig zijn.

De bank geniet volledige onafhankelijkheid bij het uitvoeren van haar taken. De ECB, de nationale centrale banken van het Eurosysteem (in Nederland de DNB, in België de NBB) en leden van de betreffende besluitvormingsorganen kunnen geen instructies van welke instelling dan ook vragen of accepteren. De Europese instellingen en de regeringen van de lidstaten zijn gehouden om dit beginsel te respecteren en mogen niet trachten de ECB of de nationale centrale banken te beïnvloeden.

Taken

De ECB werkt nauw samen met haar counterparts van de nationale centrale banken om besluiten die door de besluitvormingsorganen (Raad van bestuur, Directie en Algemene raad) zijn genomen voor te bereiden en ten uitvoer te leggen.

De president van de ECB en de vijf andere leden van de Directie worden benoemd door de lidstaten voor een ambtsperiode van acht jaar die niet kan worden verlengd.

De Europese Centrale Bank vormt de spil van het eurosysteem. De bank garandeert dat de taken waarvoor zij verantwoordelijk is, worden gerealiseerd via eigen activiteiten of via de nationale centrale banken die aan het systeem deelnemen.

Met het oog op de basisdoelstelling (het garanderen van prijsstabiliteit) zijn de belangrijkste taken van de ECB:

• het monetair beleid in de eurozone bepalen en ten uitvoer leggen;
• valutamarktoperaties verrichten, de officiële valutareserves van de landen in de eurozone aanhouden en beheren;
  bankbiljetten uitgeven in de eurozone;
• een goede werking van het betalingsverkeer bevorderen.

Daarnaast is de bank verantwoordelijk voor de volgende taken:
de benodigde statistische gegevens verzamelen, hetzij bij nationale overheden hetzij rechtstreeks bij de economische subjecten (bijvoorbeeld financiële instellingen);
de ontwikkeling van het bankwezen en de financiële sector volgen en de uitwisseling van informatie tussen het ESCB en de controleautoriteiten voor het bankwezen stimuleren.

Het eurosysteem is met name bedoeld om de prijsstabiliteit te behouden in de eurozone, zodat de koopkracht van de euro behouden blijft. De strategie is gebaseerd op twee pijlers:

een vooraanstaande rol is toegewezen aan de munteenheid. Deze rol wordt onderstreept door de bekendmaking van een referentiewaarde voor de groei van de geldhoeveelheid in brede zin, waarbij inflatie wordt gezien als een gevolg van het feit dat de beschikbare geldhoeveelheid te groot is in verhouding tot het aanbod van goederen en diensten;
een beoordeling op basis van allerlei indicatoren en perspectieven ten aanzien van prijsontwikkelingen en risico's voor de prijsstabiliteit in de eurozone (zoals salarissen, wisselkoersen, rentekoersen op lange termijn en diverse maatregelen ten aanzien van economische bedrijvigheid).
De ECB heeft aangekondigd dat de hoofddoelstelling nauwgezet zal worden gedefinieerd, zodat het publiek kan beoordelen of het beleid ten aanzien van de eenheidsmunt succesvol is. Prijsstabiliteit is dan ook gedefinieerd als een jaarlijkse stijging van de prijzen ten opzichte van de consumptie van maximaal 2%.

Op het vlak van het betalingsverkeer speelt de ECB een actieve rol aan de ene kant door via het aanbieden van het TARGET-systeem op te treden als settlement service provider voor de Europese betaalsystemen van de EBA, aan de andere kant door toezicht te houden op het betalingsverkeer via Steps2, door de liquiditeitspool van de banken te beheren.


Organisatie van de werkzaamheden
De organisatie van de werkzaamheden van de Europese Centrale Bank weerspiegelt het functioneren van de besluitvormingsorganen die meestal vergaderen ten kantore van de ECB.


Raad van bestuur
De Raad van bestuur is het hoogste besluitvormingsorgaan van de Europese Centrale Bank. De Raad bestaat uit de zes leden van de Directie en de twaalf presidenten van de centrale banken uit de eurozone. De president van de ECB is tevens de voorzitter.

De belangrijkste taak van de Raad van bestuur bestaat uit het vaststellen van het monetair beleid in de eurozone. De Raad is met name gerechtigd om de rentekoersen vast te stellen waartegen handelsbanken geld (dus liquide middelen) kunnen lenen bij de centrale bank.

Opzijnbest.nl

Directie
De Directie van de Europese Centrale Bank bestaat uit de president en vicepresident van de ECB en vier andere leden. Deze worden in onderlinge overeenstemming benoemd door de staatshoofden en regeringsleiders van de landen die tot de eurozone behoren.

De Directie is belast met de tenuitvoerlegging van het monetair beleid dat door de Raad van bestuur is vastgesteld en geeft in dit kader de benodigde instructies aan de nationale centrale banken. De Directie bereidt daarnaast de vergaderingen van de Raad van bestuur voor en is verantwoordelijk voor het dagelijks bestuur van de ECB.

De eerste president van de ECB was Wim Duisenberg. Deze is eind 2003 opgevolgd door Jean-Claude Trichet.


Algemene raad
De Algemene raad is het derde besluitvormingsorgaan van de Europese Centrale Bank. De Raad bestaat uit de president en vicepresident van de ECB en de vijftien presidenten van de nationale centrale banken van de lidstaten van de Europese Unie. De Algemene raad levert een bijdrage aan de adviserende en coördinerende taken van de ECB en aan de voorbereidingen met het oog op een eventuele uitbreiding van de eurozone.

De hypotheekrente aftrek en de spaarloonregeling moeten worden afgeschaft, omdat het vooral rijkere Nederlanders zijn die van deze regelingen profiteren. Het Centraal Planbureau (CPB) schrijft dat in een discussiestuk over de toekomst van de verzorgingsstaat.
De rekenmeesters van het kabinet stellen vast dat 'het eigenwoningregime en de spaarloonregeling vooral ten goede komen aan draagkrachtige huishoudens'.