Wettelijke rente is de rente die een schuldeiser krachtens de wet kan vorderen van een schuldenaar die nalatig is gebleven bij het nakomen van een verbintenis, in de praktijk, meestal de betaling van een geldsom.

Wettelijke rente versus contractuele rente
De wettelijke rente is feitelijk een gefixeerde schadevergoeding. De schuldeiser lijdt schade omdat zijn debiteur te laat betaald. Als partijen daar niets over hebben afgesproken dan kan de schuldeiser, als hij zijn wederpartij in gebreke heeft gesteld, aanspraak maken op de wettelijke rente over de periode tussen het eind van de ingebrekestelling en de datum waarop uiteindelijk betaald wordt.

Partijen kunnen echter ook in hun overeenkomst vastleggen dat bij te late betaling een vooraf vastgelegd rentepercentage verschuldigd wordt. Als zij dat hebben gedaan dan is die contractuele rente verschuldigd, en niet de wettelijke rente. In de praktijk zal de contractuele rente hoger zijn dan de wettelijke rente.

Twee soorten wettelijke rente
Sinds 1 december 2002 wordt onderscheid gemaakt tussen de wettelijke rente die van toepassing is op transacties tussen ondernemingen of tussen ondernemingen en overheidsinstanties (handelstransacties) en de 'gewone' wettelijke rente, die geldt voor alle transacties die geen handelstransacties zijn (niet-handelstransacties).

De wettelijke rente voor niet-handelstransacties (ex..art. 6:119 BW) wordt vastgesteld bij Algemene Maatregel van Bestuur (.art. 6:120, lid 1 BW) en gepubliceerd in het Staatsblad. De hoogte van de wettelijke rente voor deze "consumenten"transacties fluctueert en is vanaf 1 februari 2004 gelijkgesteld aan 4%. (Raadpleeg het staatsblad voor het actuele percentage)

De wettelijke rente voor transacties tussen ondernemingen of tussen ondernemingen en overheidsinstanties (ex.art. 6:119a BW) volgt telkens voor een half jaar uit de marginale toewijzigingsrente die de Europese Centrale Bank (ECB) heeft toegepast op de meest recente basis-herfinancieringstransactie die heeft plaatsgevonden vóór 1 januari respectievelijk vóór 1 juli van elk jaar, vermeerderd met 7 procentpunten (.art. 6:120, lid 2 BW). De marginale toewijzingsrente is te vinden in de maandberichten van de Europese Centrale Bank.

Historisch overzicht
Historisch overzicht wettelijke rente voor niet-handelstransacties:

vanaf 1934 was de wettelijke rente 5%

01-03-1971 9%
01-11-1972 8%
01-05-1974 10%
01-04-1976 8%
01-01-1979 10%
01-04-1980 12%
01-01-1983 9%
01-04-1987 8%
01-01-1990 10%
01-07-1990 11%
01-01-1992 12%
01-07-1993 10%
01-01-1994 9%
01-01-1995 8%
01-01-1996 7%
01-07-1996 5%
01-01-1998 6%, Staatsblad 744, 1997
01-01-2001 8%, Staatsblad 597, 2000
01-01-2002 7%, Staatsblad 630, 2001
01-08-2003 5%, Staatsblad 280, 2003
01-02-2004 4%, Staatsblad 13, 2004

Actuele tarieven wettelijke rente voor handelstransacties
Tarieven van de wettelijke rente voor particulieren en voor bedrijven
 

De hypotheekrente aftrek en de spaarloonregeling moeten worden afgeschaft, omdat het vooral rijkere Nederlanders zijn die van deze regelingen profiteren. Het Centraal Planbureau (CPB) schrijft dat in een discussiestuk over de toekomst van de verzorgingsstaat.
De rekenmeesters van het kabinet stellen vast dat 'het eigenwoningregime en de spaarloonregeling vooral ten goede komen aan draagkrachtige huishoudens'.